weather

USD 2.41

EURO 2.6772

RUR(100) 3.4096

search

Гісторыі малой радзімы: як вяскоўцы адпомсцілі за здзекі

Палескую вёску Ніўкі не абышлі трагічныя гістарычныя падзеі, на якія багатым было мінулае стагоддзе. У памяці нашчадкаў да гэтага часу захоўваюцца тыя ўспаміны, якія пакінулі іх продкі. Ураджэнец в. Люсіна Мікалай Рылка перадае гісторыю сваёй малой радзімы ў аповедах, якія дасылае ў рэдакцыю нашай газеты. Друкуем іх першую частку.

ЗБРОЯ ПАТРЭБНА Ў НІЎКАХ НЕ ТОЛЬКІ ДЛЯ ПАЛЯВАННЯ

Лясная вёска Ніўкі моцна спіць пасля нялёгкага працоўнага дня. Хат у ёй няшмат – каля пяцідзесяці. Знаходзіцца вёска ў заходняй частцы раёна. З поўдня дарогу ў Ніўкі перакрывае рэчка, і толькі цераз мост можна трапіць у свет. Далей з трох бакоў паселішча акружаюць лясы, а за імі пачынаюцца бяскрайнія балоты.

Зямля тут не вельмі ўрадлівая, хлеба хапае толькі да вясны. Праўда, бульба і лён растуць нашмат лепш, а ў гаспадарках трымаюць коней, кароў, свіней, гусей і курэй. У лесе ў дадатак да ўсяго гэтага высока на дрэвах вісяць вуллі з пчоламі, а ў рэчцы багата рыбы.

Водзіцца тут шмат звяр`я: ласі, дзікі, зайцы. Праўда, ласёў і дзікоў адстрэльваюць тут далёка не кожны дзень, а толькі калі ўзнікае патрэба. Зброя ёсць у Ніўках амаль у кожнай хаце, а ў некаторых нават па два ствалы, прычым не толькі паляўнічыя. Мужчынам зброя патрэбна не толькі для палявання, але і для абароны: а раптам сюды, за 50 кіламетраў ад райцэнтра, прыйдуць узброеныя чужынцы?

Пры польскай уладзе мясцовым жыхарам не дазвалялася хадзіць у лес без квіткоў, каб сабраць ягад і грыбоў, нельга было без аплачаных квіткоў лавіць у рэчцы рыбу, паляваць на звяроў. Палешукі супраціўляліся заведзеным парадкам: чаму яны павінны плаціць грошы палякам за тое, што пакінулі ім у спадчыну продкі?

У 1939 годзе Чырвоная Армія вызваліла Палессе ад польскай няволі, і людзі зноў свабодна карысталіся ляснымі дарамі. Аднак цешыліся вольным жыццём нядоўга: на родную зямлю прыйшлі нямецкія акупанты. У вёску дайшлі слухі, што немцы бязлітасна распраўляюцца з камуністамі і яўрэямі, ды і ўвогуле не шкадуюць мясцовага насельніцтва.

Таму вяскоўцы арганізавалі свой атрад самаабароны. Камандзірам атрада выбралі Лявончыка, які служыў у польскім войску сяржантам. У заходняй частцы балота на двух далёкіх астравах вяскоўцы зладзілі буданы, каб было дзе перачакаць нашэсце ворагаў.

Непадалёк ад разбуранага моста зрабілі невялікі будан для дазору. Пачаліся трывожныя дні і ночы для жыхароў вёскі. Але неўзабаве на балоце (прыкладна за 20 кіламетраў ад Ніўкаў) з`явіўся партызанскі атрад. У склад яго ўвайшлі камуністы, сельсаветчыкі, міліцыя. Паміж Ніўкамі і партызанскім атрадам была наладжана сувязь.

«ЛЮДЗЕЙ ЗНІШЧЫЦЬ, А ВЁСКУ СПАЛІЦЬ...»

Нямецкі гарнізон размясціўся ў школьным будынку ў суседняй вёсцы. У кабінеце, які заняў палкоўнік Шнітке, ішла нарада, на якой абмяркоўвалі ўчарашні выпадак. Паліцаі на лясной дарозе сустрэлі двух мужчын, якія везлі на возе прадукты і цёплае адзенне.

Мужчыны сказалі, што ўсё гэта для іх сабралі сваякі з суседняй вёскі, бо ў іх сем`ях шмат дзяцей. Паліцаі, канечне ж, ім не паверылі: загадалі развярнуцца і і ехаць з імі ў райцэнтр да камендатуры. Аднак калі яны ад`ехалі метраў дзвесце ад месца спаткання, на іх нечакана напалі партызаны, якія прыкрывалі падводу. Двух паліцаяў застрэлілі, а астатнія ўцяклі.

Палкоўнік гаварыў:

«Партызаны не толькі забралі зброю ў забітых, але і знялі з іх форму. І цяпер яны змогуць пераапранацца і з`яўляцца са зброяй там, дзе захочуць, нават каля нашай камендатуры. Гэта небяспеспечна для нас, таму тэрмінова неабходна заняцца гэтым пытаннем».

Палкоўнік загадаў лейтэнанту Хамеру заняцца гэтай справай і дакладваць асабіста яму. За напад на паліцаяў вырашана было адрэагаваць вельмі жорстка. Палкоўнік прадаўжаў:

«Заўтра ў Ніўкі яшчэ зацемна адправім тры машыны: дзве з салдатамі, адну з паліцэйскімі пад камандаваннем обер-лейтэнанта Вільке. Мне далажылі, што партызаны разбурылі мост цераз рэчку каля Нівак, але гэта іх не ўратуе ад кары салдат вермахта. Усіх іх належыць знішчыць, а вёску спаліць. І ўвогуле трэба ўжо разабрацца з гэтымі вёскамі, размешчанымі ўскрай балота. Няхай партызаны здохнуць ад голаду ў тых балотах...»

НЕМЦЫ З ПАЛІЦАЯМІ ЛАДЗЯЦЬ ПЕРАПРАВУ

На світанні вяскоўцы пачалі выганяць з хлявоў на пашу жывёлу. Адну чараду пагнаў пасвіць дзед Піліп з унукам Алёшкам, другую – дзед Сямён з унучкай Насцечкай. Жанчыны адразу пачалі паліць у печах, бо пасля снедання ўсе пойдуць на працу: хто касіць або грэбці, хто палоць бульбу і іншую гародніну. У хатах застануцца толькі старыя нямоглыя людзі і малыя дзеці.

У гэты ж час да рэчкі пад`ехалі тры крытыя грузавыя машыны. З дзвюх выскачылі немцы, з трэцяй – паліцаі. Немцы, узброеныя аўтаматамі, спыніліся на беразе рэчкі, а паліцаі схапілі пілы, сякеры і рвануліся ў сасновы бор непадалёк.

Не ведалі ворагі, што з другога берага за імі сочаць двое дазорных мужчын з мясцовай самаабароны. Іван, старэйшы з іх, сказаў маладому:

«Васіль, ты лягчэйшы, бяжы хутчэй у вёску і крычы людзям, каб уцякалі на балота, бо немцы робяць пераправу. А я застануся тут, можа, хоць на трохі часу затрымаю іх».

Паліцаі тым часам падрыхтавалі дзесяціметровыя бярвенні і перанеслі іх да рэчкі. Але як толькі першае бервяно пачалі класці цераз рэчку, з другога берага раздаўся выстрал. Немцы ў адказ адкрылі шквальны агонь з аўтаматаў. Другі раз выстраліць Іван не паспеў: варожая куля апякла яму руку.

Мужчына, прытрымліваючы раненую руку здаровай, пачаў адступаць далей ад дарогі. Васіль бег па вёсцы і крычаў:

«Немцы ідуць! Уцякайце ў балота!»

Людзі ведалі, што ад ворага літасці не будзе. Хапалі на хаду прадукты, бурносы, хоць на дварэ было яшчэ цёпла. Хутка вёска апусцела, сабакі і тыя не засталіся ў дварах. Толькі адзін дзед Рыгор, якому больш за 90 гадоў, застаўся ў сховішчы за хлявом.

Жудасная цішыня апанавала вёску.

ВАРОЖАЯ АБЛАВА

Калі паліцаі наладзілі пераправу, немцы кінуліся ў вёску. Не застаўшы нікога ў хатах, яны рушылі па дарозе да балота. У вёсцы засталася гаспадарчая каманда, якая адчыняла хлявы, свежавала свіней і адносіла сала з мясам у машыну.

Выйшаўшы да балота, немцы заўважылі двух мужчын, якія шпарка ішлі па чароце і вось-вось павінны былі схавацца ў хмызняку. Ворагі адкрылі стральбу, і адзін з мужчын упаў.

Обер-лейтэнант аддаў паліцаям загад прынесці яго. Тыя рушылі ў балота, знайшлі там раненага, падабралі яго зброю і вынеслі на бераг. Немцы рагаталі з паліцаяў, якія вымаклі ў балоце да пояса і ў іх ботах у такт хады чвякала балотная жыжа. Але обер-лейтэнанту Вільке было не да смеху: ён не выканаў загад палкоўніка Шнітке – не знішчыў партызан.

«Затое датла спалю гэтую вёску», – вырашыў ён.

Аднак пакуль немцы вярталіся ад балота ў вёску, моцны вецер прыгнаў з поўначы чорную хмару, якая закрыла ўсё неба. Стала цёмна, як уночы, і пачаўся лівень са страшнымі бліскавіцамі. Адна з маланак ударыла ў зямлю непадалёк ад обер-лейтэнанта, і страх скаваў яго. Немцы не сталі хавацца па хатах. Вільке разумеў, што калі да рэчкі падыдзе партызанскі атрад, то яны акажуцца ў мяшку.

Мокрыя немцы пад дажджом і маланкамі пабеглі да машын, вада чвякала цяпер і ў іх ботах. Машыны былі ўжо на паўдарозе да райцэнтра, калі хмара раптам знікла і выглянула сонца. Але гэта не радавала обер-лейтэнанта. Ён уяўляў, як будзе стаяць перад шэфам і адказваць на яго пытанні. Уся надзея была толькі на тое, што палкоўнік адносіўся да яго чула, як бацька да сына.

Подпишитесь на наш канал
comments powered by HyperComments
Материалы по теме
Из рубрики