weather

USD 2.5534

EURO 3.0175

RUR(100) 3.3398

search

Ці стануць беларускія жанчыны нараджаць больш?

На сустрэчы са студэнцкім актывам Белдзяржуніверсітэта  16 кастрычніка памочнік Прэзідэнта па эканамічных пытаннях Кірыл Руды агучыў вынікі ліпеньскага апытання Інстытута сацыялогіі НАН.

У час апытання рэспандэнтам прапаноўвалі адказаць, якія доўгатэрміновыя (да 2030 года) для Беларусі пагрозы яны бачаць.

Пагроза нумар адзін – змяншэнне колькасці насельніцтва з-за нізкай нараджальнасці (37% апытаных).

На другім месцы – страта роднай беларускай мовы, на трэцім – п’янства і алкагалізм, на чацвёртым – наплыў мігрантаў з іншых краін, на пятым – экалагічныя праблемы, на шостым – зніжэнне ўзроўню жыцця.

Дык чаму ж у Беларусі самай вялікай пагрозай стала нізкая нараджальнасць? Як на мой погляд, дык тут у наяўнасці цэлы комплекс прычын. Але галоўны антыстымул для нараджэння дзяцей у Беларусі – адсутнасць цэласнага жылля ў маладых сем’яў. Ды яшчэ і звычайныя прадукты харчавання абыходзяцца беларусам як прадметы раскошы! А ўтрымліваць дзіця ў садку! Каб сабраць сына ці дачку ў школу, то трэба збіраць грошы цэлы год! Дзяржава кажа, што яна траціць 17 мільёнаў на кожнае дзіця ў садку. А колькі яшчэ маладыя бацькі збіраюць на дзіцячыя садкі! Дык у такім разе трэба, каб нашы дзеткі там купаліся ў раскошы, а супрацоўнікі атрымлівалі куды больш дастойную зарплату, чым цяпер. Прэзідэнт рэспублікі, урад прымаюць шэраг мер, каб павялічыць нараджальнасць. Вось і чарговая праграма “Вялікая сям’я” прадугледжвае пры нараджэнні трэцяга дзіцяці пералічэнне на дэпазіт сям’і 10 тысяч долараў.

Чаму ж не атрымліваецца выцягнуць Беларусь з дэмаграфічнай ямы? Як прымусіць беларусак раджаць? Насельніцтва Беларусі на 1 кастрычніка 2014 года склала 9 мільёнаў 475 тысяч чалавек, павялічыўшыся за дзевяць месяцаў на 6 929 чалавек. Аднак размова тут ідзе пра так званы сярод вучоных-дэмографаў адмоўны прырост насельніцтва, г. зн. прырост выключна за лік мігрантаў. Але ж ці разумна рашаць гэтую праблему за кошт мігрантаў? Вучоныя лічаць, што неразумна. Як мне падаецца, тут нават любому маладасведчанаму беларусу відаць, што з гэтага атрымліваецца, калі паназіраць за мігрантамі Масквы, а яшчэ лепш – Заходняй Еўропы, асабліва ў Германіі і Францыі.

Мы, беларусы, лічым сябе талерантнымі, цярплівымі. Сапраўды, мы здаўна жывём у мірным суседстве з палякамі, рускімі, яўрэямі. Аднак пацікаўцеся ў сваіх гарадскіх знаёмых, ці спакойна яны рэагуюць на рост колькасці кітайцаў і каўказцаў у нашай краіне.

Прыцягненне мігрантаў у краіну для павелічэння насельніцтва – самы лёгкі шлях. Але ці самы ён добры?

Улады краіны робяць стаўку на мнагадзетныя сем’і, але, як лічаць некаторыя вучоныя-дэмографы і эканамісты, праблему не вырашаць 5 тысяч сем’яў з 7–10 дзецьмі. Трэба, каб большасць сем’яў мела 2-3 дзяцей.

Мне ж бачыцца галоўная прычына нізкай нараджальнасці ў матэрыяльных цяжкасцях маладых сем’яў і асабліва ў адсутнасці ў іх жылля. Маладыя не хочуць жыць з бацькамі, нават калі гэта дазваляюць жыллёвыя ўмовы. І гэта, хутчэй за ўсё, правільна. Пагэтаму маладым сем’ям трэба дапамагчы з кватэрамі. А ўжо ўсё астатняе няхай бяруць на сябе: абжываюцца, родзяць дзетак і самі іх гадуюць, дзелячы разам і радасці, і цяжкасці.

Дапамога маладой сям’і патрэбна ў самым пачатку яе стварэння, каб не адкладвалі яны нараджэнне дзяцей на потым. А дзеці – агульнавядомая ісціна – умацоўваюць сям’ю. Бо як часам бывае: не атрымліваецца набыць кватэру, каб нарадзіць дзіця, а ўжо, глядзіш, і разбегліся. А будзе свой куток, у галавы сям’і – дастойная работа з дастойнай зарплатай – тады і некалькі дзетак нарадзіць не страшна.

Успамінаю, як некалі я глядзела тэлеперадачу з удзелам Аркадзія Райкіна. У мяне самой тады быў маленькі першынец, таму, мабыць, і запомнілася. Тады праблемы дэмаграфіі не было, але ўжо пачынала турбаваць грамадства праблема нявыхаванасці падрастаючага пакалення. Хто вінаваціў сям’ю, хто – школу… А незабыўны Райкін выразіў гэта прыблізна так:

– Часто слышим: откуда берутся такие дети? Вот если бы маме рабочий день чуть-чуть поменьше, а папе зарплату побольше, то вопрос этот, может, отпал бы сам собой.

А вось паняцці “нараджальнасць” і “развод” узаемазвязаны вельмі цесна. Статыстыка распаду сем’яў у Беларусі шакіруе. Чытаю, напрыклад, “восем разводаў з дзесяці шлюбаў” – і вачам не веру.

Канешне ж, тут сваю чорную справу робіць і неймавернае ўжыванне алкаголю. Я баюся называць лічбы, па якіх мы лідзіруем, але мы ўжо даўно перайшлі тую мяжу, пасля якой, як сцвярджаюць вучоныя, ідзе выраджэнне нацыі (сярэднестатыстычны беларус выпівае ў год 17,5 літра чыстага алкаголю. Дарэчы, крытычны ўзровень ужывання – 8 літраў. І гэта вядзе да дэградацыі нацыі і краіны. Але з кожным годам узровень вытворчасці гэтага зелля ў краіне расце. “Наша ніва”, 22 ліпеня 2014 года).

Дадамо да вышэйсказанага падзенне нораваў як сярод мужчын, так і сярод жанчын. Гэта таксама вельмі спрыяе разводам. Таму перспектыва нарадзіць некалькі дзяцей, а потым застацца адной і выхоўваць іх спыняе многіх жанчын, хоць яны і згодны былі б раджаць, калі б у іх былі нармальныя сем’і.

Узнікаюць пытанні да абодвух сужэнцаў, сям’я якіх распадаецца: ці кахалі яны адзін аднаго, калі стваралі сям’ю? Чым кіраваліся пры гэтым?

Сёння пад прымусам пад вянец ідуць у выключных выпадках. Трэба кіравацца сваімі пачуццямі, выпрабоўваць іх. Не перашкодзіла б прыслухоўвацца да думак старэйшых.

У Заходняй Еўропе таксама многа разводаў. Менш, вядома, чым у нас, але даволі многа. А вось у Індыі, напрыклад, на 1 000 шлюбаў прыходзіцца 11 разводаў. Затое там, перш чым ісці пад вянец, радня маладых стараецца даведацца як мага больш пра сем’і сужэнцаў. Ды не толькі пра сем’і жаніха і нявесты, а і пра ўвесь род: ці ёсць алкаголікі і наркаманы, ці ёсць спадчынныя цяжкія хваробы, ці няма ў родзе зняволеных у турмах, сем’яў, якія распаліся… І гэта ў іх спрацоўвае станоўча. Дык, можа, прыслухаемся і не будзем кіравацца аднымі толькі пачуццямі?

Дапоўнім іх важнымі жыццёвымі развагамі перад такім адказным крокам у жыцці.

У нас падае прэстыж сям’і. Вучоным, грамадскасці і ўраду трэба ствараць культ сям’і. Трэба, каб у людзей склалася думка, што мець здаровую, моцную сям’ю – гэта вельмі прэстыжна. У першую чаргу гэта павінна быць дапамога з жыллём. Маючы яго, усе астатнія праблемы маладая сям’я будзе вырашаць лягчэй. Разводы ж будуць здарацца толькі ў крайніх выпадках.

Успамінаю, як мы ў 80-ыя гады будаваліся на свае зарплаты, без усялякай дапамогі збоку. Дапамога дзяржавы зводзілася толькі да выдзялення прысядзібнага ўчастка. Самастойна будаваліся, ды яшчэ і дзяржаве дапамагалі (у выглядзе падатку з зарплаты, у якім была графа – на бясплатнае жыллё), каб яна (дзяржава) давала некаму, галоўным чынам гараджанам, бясплатныя кватэры. Крыўдна, праўда, што пазней дзяржава маю ж нерухомасць абклала падаткам на сваю карысць. Гэта значыць, што я яшчэ засталася павіннай дзяржаве за тое, што вызваліла яе ад клопату пра жыллё для мяне.

Пра тое, што праблема народанасельніцтва існуе, гаворыць і наступнае. Мінэканомікі вынесла на абмеркаванне грамадскасці праект Нацыянальнай стратэгіі ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця РБ на перыяд да 2030 года. Дык вось у гэтым дакуменце гаворыцца, што колькасць людзей, занятых у эканоміцы, знізіцца з 4,432 млн у 2015 годзе да 3, 980 млн чалавек у 2030 годзе. Вырасце і беспрацоўе з 1% у 2015 годзе да 2% у 2030 годзе. Недахоп рабочай сілы дзяржава плануе кампенсаваць мігрантамі. Значыць, дзяржава выбрала самы лёгкі (гл. вышэй) шлях рашэння праблемы. Але ці самы эфектыўны? Варта паглядзець тэлеперадачы і ўпэўніцца, што робяць мігранты ў Заходняй Еўропе, якая выбрала такі шлях, асабліва ў Германіі і Францыі.

Тут жа напрошваецца выснова, што дзяржава прызнае неэфектыўнасць тых захадаў па павелічэнні нараджальнасці ў Беларусі, якія яна прымае (дапамога сем’ям з дзецьмі, 10 тысяч долараў праз 18 гадоў за трэцяе дзіця і г. д.). Тады спытаюся: чаму прымаюцца заведама неэфектыўныя меры? На іх жа траціцца столькі сродкаў!

Хочацца звярнуць увагу яшчэ на немалаважны аспект. Засела ў памяці дзесьці вычытаная фраза: “Секс выходит из ночи, из квартир на улицы и постепенно убивает любовь. Пока это так, пока ничего не изменится, количество разводов будет только расти”. Згодна поўнасцю з гэтымі словамі. Калісьці, калі людзі кахалі адзін аднаго, ад гэтага кахання нараджаліся жаданыя дзеці. Цяпер часам надта маладыя займаюцца сексам. З’яўляецца ж, вядома, непажаданая цяжарнасць, якая вельмі часта заканчваецца абортам. А гэта ў далейшым калі не бяздзетнасць, то ўсведамленне з узростам жанчынаю, што яна забіла сваё дзіцятка, і, адпаведна, душэўныя пакуты. Знакамітая фраза “У нас в СССР секса нет” зменена. Было сказана і тое, што ў нас на тэлебачанні сексу няма. І гэта было добра, бо была рамантыка, было каханне. Бо секс і каханне – гэта не адно і тое ж. Займацца сексам зусім не значыць кахаць. Ды і яго становіцца ўсё менш. Гэта адзначаюць медыкі. Стрэсы, алкагалізм, экалогія, неспрыяльны рэжым працы і адпачынку, недахоп жылплошчы зніжаюць палавую актыўнасць людзей дзетароднага ўзросту.

І яшчэ. Тэлебачанне, глянцавыя часопісы, рэклама – і ўсюды аголеныя целы, грудзі, ягадзіцы. На сцэне – тое ж самае. Усё гэта вядзе да страты інтымнасці, страты эмоцый. Застаецца голы інстынкт з поўнай адсутнасцю маралі.

А што ўжо казаць пра так званыя грамадзянскія шлюбы? Большасць пар у такіх шлюбах увогуле не заводзяць дзяцей. Ды і сам тэрмін “грамадзянскі шлюб” маладыя асобы і многія сталыя людзі разумеюць няправільна. Бо тое, што яны называюць грамадзянскім шлюбам, – гэта самае што ні на ёсць сужыцельства. А грамадзянскімі лічацца тыя, якія афіцыйна зарэгістраваны ў ЗАГСах, але не маюць царкоўнага асвячэння.

Таму лічу, што дзяржаве, ураду, вучоным, царкве і грамадскасці не трэба ўтрымліваць позу страуса, а працаваць і працаваць над праблемай нараджальнасці ў краіне, а разам з тым – над праблемамі матэрыяльнымі, а яшчэ больш – маральнымі. А што думаеце вы, паважаныя чытачы?

Подпишитесь на наш канал
comments powered by HyperComments
Из рубрики